locatie: Groningen, Verlengde Ra , Nederland

setting: woonwijk Lewenborg

categorie: utiliteitsbouw

opdrachtgever: Woningstichting IN

BVO: 13685 m ²

startjaar: 2004

oplevering: 2010

programma: 2.100 m2 bvo. 56 huurwoningen van 135 m2 bvo, 35 huur- en koopwoningen van 115 m2 bvo

In Groningen is een impuls gegeven om de verpaupering in de wijk Lewenborg tegen te gaan door een nieuw gezondheidscentrum te bouwen in combinatie met woningen. Het opvallende rode complex vormt het hart van de wijk en opent zich met een boog naar deze wijk. De ruime glazen entree bevat een binnenplein waar de bewoners hun weg kunnen vinden naar hun huisarts, fysiotherapeut, apotheek of logopedist. De verschillende type appartementen zijn trapsgewijs op het centrum geplaatst om de aansluiting op straatniveau zo natuurlijk mogelijk te maken en daarmee ook de aansluiting op de naastgelegen blokken. Met dit complex is een zorgvuldig ontwerp gebouwd waarmee de toekomst voor de wijk Lewenborg een stuk zonniger wordt.

Historie
Het gezondheidscentrum Lewenborg is één van de eerste gezondheidscentra van Nederland. In 1972 startte de gezamenlijke huisartsenpraktijk waarna het centrum snel uitgebreid werd met andere disciplines in een typisch jaren ‘70 gebouw. Dit gebouw was eigendom van het gezondheidscentrum maar door de grote stedenbouwkundige herstructurering van de wijk, naar een plan van Palmboom van der Bout, waren ze gedwongen dit pand te verkopen en elders huisvesting te zoeken. Aangezien het Gezondheidscentrum een belangrijke spilfunctie voor de wijk vervult is naar een prominente nieuwe plek in Lewenborg gezocht. Met de locatie aan het Le-Roy gebied, een openbaar groengebied dat beheerd wordt door wijkbewoners, is het nieuwe hart van de wijk geboren.

Centrale plek
De gemeente Groningen heeft samen met de corporatie een belangrijke rol gespeeld bij het tot stand komen van het nieuwe gezondheidscentrum. Lewenborg ligt aan de oostkant van Groningen en is een typische bloemkool-wijk met veel laagbouw in particulier eigendom en hoogbouw in eigendom van corporaties, waar de leefkwaliteit in de loop der jaren is achteruitgegaan. Om de leegloop en verpaupering tegen te gaan is in 2001een stedenbouwkundig plan opgesteld. Een belangrijke stedenbouwkundige ingreep die uit dit plan voorvloeit is om met de bouw van het gezondheidscentrum, een nieuwe impuls te geven aan de wijk. Deze spilfunctie vraagt om een centrale plek in Lewenborg waardoor het plan is opgevat om het Gezondheidscentrum met het nieuwe woningbouwplan van Lefier (voorheen IN) in het centrum van de wijk te integreren.

Wisseling van rol
Het Gezondheidscentrum wordt door aan te haken bij het woningbouwplan huurder in plaats van eigenaar. Dit besluit betekent veel voor de rol van het gezondheidscentrum in het proces. Van eigenaar en opdrachtgever wordt het centrum huurder en gebruiker. Dit heeft als voordeel dat de opdrachtgever, de woningbouwvereniging, professioneler en fulltime met ontwerp- en bouwtrajecten bezig is. Een mogelijk nadeel, dat de wensen van de gebruiker niet uit de verf komen, is in dit proces voorkomen doordat Lefier heeft gezorgd voor een platform waarbij alle partijen om tafel zaten en er voldoende inspraak met de gebruikers gepleegd is.

Bundeling functies
Het Gezondheidscentrum heeft reeds jarenlang ondervonden wat de meerwaarde van de bundeling van functies is. Ook in het nieuwe centrum zitten daarom: huisartsen, fysiotherapie, thuiszorg, logopedie en een apotheek bij elkaar. Je hoeft niet de halve stad door te fietsen om van je huisarts naar de fysiotherapie te gaan. Doordat alle partijen al jarenlang samenwerken wisten ze goed wat wel en niet gedeeld zou moeten worden. De toevoeging van woonfuncties geven nog eens extra mogelijkheden in ruimte en dynamiek aan het complex. De Zwarte Hond heeft bijvoorbeeld de entree van het centrum een open en licht karakter gegeven met een binnenplein waaraan alle zorg een adres heeft.

Beleving ruimte
De opzet van met name de huisartsenpraktijk is in samenwerking gedaan met de Nederlandse Huisartsenvereniging. Dit betekent dat er een goede scheiding is tussen de balies en het wachtgedeelte (privacy) maar ook dat de dienstverlening van de huisartsen met een front en back office functioneert. De privacy van de patiënt is belangrijk en ook het wachten in wachtruimte is plezierig doordat je naar buiten en beneden kan kijken en dat er allerlei soorten wachtplekken zijn, aan een grote leestafel op een bank of aan de balustrade. Er is studie gedaan naar het gebruik van zogenaamde healing colours door Peter Struyken en deze zijn toegepast in het Martini Ziekenhuis in Groningen. De Zwarte Hond heeft deze healing colours als inspiratie genomen voor een samenhangend kleurenspectrum waarbij elke functie haar eigen tinten krijgt. In een prettige en kleurrijke omgeving wordt het bovendien makkelijker je weg te vinden omdat elke ‘zorgwinkel’ te herkennen is aan de eigen kleuren.

Duurzaam complex
In het gebouw wordt voor de koeling respectievelijk de verwarming gebruik gemaakt van de duurzame techniek koude warmte-opslag. Ook hier heeft de bundeling van functies een gunstig effect want waar het voor woningbouw lastig is om de methode efficiënt in te zetten, woningen maken relatief weinig gebruik van koeling in de zomer, is door de combinatie met het gezondheidscentrum, dat juist een grote koelingsvraag heeft, het warmte-koudegebruik prima in balans. Het gezondheidscentrum kent een flexibele plattegrond waardoor de ruimtes eenvoudig aanpasbaar zijn voor eventuele toekomstige wijzigingen in programma. Boven het gezondheidscentrum bevinden zich drie lagen woningen, die trapsgewijs versmallen en elk appartement maximale bezonning geven. Het complex wordt als het ware verlengd met een naastgelegen blok waar nogmaals huur en koopwoningen worden gebouwd. De variatie in woningtypologie in de wijk neemt hierdoor toe, dit maakt het ook makkelijker om in alle fasen van je leven een passende woning in de wijk te kunnen vinden.

fotografie: Harry Cock