Faculteit der Geesteswetenschappen, Universiteit Leiden

Project    Slideshow    Gegevens
Cluster Zuid: Structuralisme anno 2020
Eind jaren 70 ontwierp architect Joop van Stigt een bijzonder gebouw voor de faculteit der geesteswetenschappen van de Universiteit Leiden: Cluster Zuid. Dit prachtige staaltje structuralistische architectuur wordt grondig gerenoveerd en De Zwarte Hond maakte hiervoor het ontwerp. De renovatie is complementair aan en versterkt het bestaande ontwerp. Zo representeert het gebouw niet alleen de tijdgeest waarin Joop van Stigt opereerde, maar ook de tijdgeest van vandaag. Het vernieuwde faculteitsgebouw gaat een belangrijk onderdeel vormen van de vernieuwde Humanities Campus in het oude centrum van Leiden. ‘De oudste universiteit van Nederland is diep geworteld in de stad’, zegt Bart van Kampen, architect en partner bij De Zwarte Hond. ‘Door de keuze voor renovatie en verduurzaming krijgt dit gebouw een nieuw leven in het collectief geheugen van Leiden.’

Na de renovatie heeft de faculteit een gezond en duurzaam gebouw met meer gebruikers, veel daglichtinval, goede luchttoevoer, fijne akoestiek en een nieuw centraal hart. Het bestaande gebouw moet worden vergroot van 7.850 m2 naar 11.400 m2. Er komen meer dan 700 onderwijs- en zelfstudieplekken; twee hoorcollegezalen; werk- en vergaderkamers; common rooms; en de bibliotheken van het Afrika-Studiecentrum Leiden en Midden-Oostenstudies.

Om het oorspronkelijke ontwerp optimaal te benutten heeft De Zwarte Hond veel onderzoek gedaan naar de oorspronkelijke visie van Joop van Stigt. Diens zoon Jurriaan van Stigt volgt het ontwerpproces en denkt mee in de afwegingen die bij deze renovatie naar voren komen. Voor de uitbreiding heeft De Zwarte Hond gezocht naar een eenvoud – in ontwerp, materialisatie en detail – die past bij het bestaande ontwerp en tegelijkertijd de tijdgeest van nu representeert.
Korrel van de stad
Een oorspronkelijk aspect van het gebouw is de structuralistische maatvoering, die aansluit op de 'korrel van de stad'. Het gebouw bestaat uit zeven individuele huizen, die elk de breedte hebben van twee Leidse grachtenpanden. Hiervoor heeft Joop van Stigt een helder grid ontworpen van paddenstoelvormige betonnen kolommen. In het renovatieontwerp houdt De Zwarte Hond zich. sterk aan dit grid; sterker nog, de kolommen, en daarmee het grid, worden beter zichtbaar. ‘We maken de betonnen structuur in het aangepaste ontwerp belangrijker’, zegt architect Bart van Kampen, die aan de TU Delft nog les heeft gehad van professor Van Stigt. ‘Deze structuur laat een vakmanschap zien, dat tegenwoordig zeldzaam is.’

Het grid creëert ruimte voor flexibiliteit, die De Zwarte Hond ten volle benut. In de toekomst zijn relatief eenvoudig aanpassingen te doen, zodat het gebouw steeds kan worden aangepast aan de eisen van de tijd.
Ontmoeting
De grootste verandering: het middelste huis wordt gesloopt en vervangen door een nieuw hart met één grote hoofdentree, in contrast met de zeven bestaande entrees van de afzonderlijke huizen. In de nieuwe situatie kan iedereen zich oriënteren vanuit de grote centrale hal. Dit centrale hart stimuleert het ‘community-gevoel’ en de kennisuitwisseling die zo cruciaal is voor het wetenschappelijk bedrijf. Ook de bibliotheek bevindt zich hier; de zichtbare boekenkasten staan symbool voor de studierichtingen in dit gebouw. Door het nieuwe dak valt veel daglicht naar binnen; een groot contrast met het introverte en donkere karakter van het bestaande gebouw.

Beton, baksteen en aluminium
In lijn met de architectuur in de stad zijn de gevels in baksteen uitgevoerd. Die uitstraling blijft intact; het gebouw is onderdeel van een beschermd stadsgezicht. Het gebouw wordt uitgebreid met een ‘achtste huis’ en de gehele tweede verdieping wordt vervangen. Om rust te creëren in het ontwerp heeft De Zwarte Hond gekozen voor nieuwbouw die gekenmerkt wordt door slechts één nieuw materiaal, geanodiseerd aluminium. Deze nieuwe toevoeging ademt de architectuur van nu, zodat je ziet dat het gebouw meegroeit met de tijd.
Plattegrond - Tweede verdieping
Circulair
Het grootste deel van het gebouw wordt gerenoveerd. De overige delen worden circulair gesloopt. Veel oorspronkelijke materialen worden opgeknapt en krijgen een tweede leven in het gerenoveerde ontwerp. Materialen die daarna overblijven kunnen worden geoogst door andere architecten. De bijzondere houten plafonds worden bijvoorbeeld hergebruikt voor het transparante dak en akoestische wanden. De baksteen van het middelste huis wordt hergebruikt; betonnen kolommen wordt verplaatst en hergebruikt; gesloopt beton wordt vermalen en hergebruikt in nieuw beton.
Breeam Excellent
Het gerenoveerde gebouw krijgt een duurzaam energielabel. Doordat de oorspronkelijke zeven huizen aan elkaar worden gesmeed tot één compact gebouw, worden energieverliezen veel kleiner. Een effect dat nog versterkt wordt door de nieuwe groene daken. Door het zeer transparante dak van het nieuwe hart komt meer daglicht het gebouw binnen. Het toevoegen van isolatie, nieuwe efficiënte installaties, zonnepanelen en warmtekoudeopslag doen de rest. Na de renovatie is Cluster Zuid BREEAM Excellent-gecertificeerd.

"We maken de betonnen structuur in het aangepaste ontwerp belangrijker. Deze structuur laat een vakmanschap zien, dat tegenwoordig zeldzaam is."

Bart van Kampen
Architect | Partner
Joop van Stigt en het structuralisme
Van Stigt leerde de kneepjes van het architectenvak van Aldo van Eyck bij het ontwerp van het Burgerweeshuis, misschien wel het beste structuralistische gebouw. De Zwarte Hond heeft zich niet alleen laten inspireren door het Nederlandse structuralisme, maar bijvoorbeeld ook door architect Louis Kahn, die een sterke invloed had op het werk van Joop van Stigt. Kahns Yale Center for British Art vormde de inspiratie voor het interieur van de nieuwe centrale hal en de bibliotheek.

Humanities Campus
Het gebouw vormt samen met de Universiteitsbibliotheek en Cluster Noord architectonisch gezien een drie-eenheid aan de Witte Singel. De renovatie van Cluster Zuid is het derde project in de ontwikkeling van de Humanities Campus. Met de vernieuwing van de gebouwen zorgt de universiteit voor moderne huisvesting die ruimte biedt aan de veranderende vraag van universiteitsgebouwen. Het streven is een aantrekkelijke academische onderwijsomgeving waar studenten en onderzoekers kunnen meedoen met de wetenschappelijke wereldtop. De renovatie van Cluster Zuid begint waarschijnlijk zomer 2020.

Gegevens

Project
Faculteit der Geesteswetenschappen, Universiteit Leiden

Locatie
Leiden, Nederland

Omschrijving
Renovatie van het door Joop van Stigt ontworpen faculteitsgebouw Cluster Zuid, Universiteit Leiden

Opdrachtgever
Vastgoedbedrijf Universiteit Leiden

Periode
2018 - 2022

Oppervlakte
11.400 m2

Bijzonderheden
BREEAM Excellent

Beelden
De Zwarte Hond, old photo: Jan Versnel & architectenbureau J. van Stigt

Meer weten?

Bart van Kampen
Bart van Kampen
Architect | Partner
E-mail
LinkedIn

Gerelateerd

Alle projecten